Liberdade!

LIBERDADE

Somos nascente,
música desnuda
furando sem pausa
todas as paredes.

O nosso nome é amor,
baralho em combustão,
arcano desafiando o medo,
arte de sermos fogo.

A luz cria-se sob as pálpebras,
procura infinitude no poema
virado fera de sonho iniciático,
mutante coito entre palavras.

Os corpos lavram espuma
no interior da noite, enquanto
dançam aves no obscuro e
chamam à nossa libertação.

Liberdade 2

Publicado en GSG, Poemas, Ramiro Torres | Etiquetado , , | Deixa un comentario

Juan Sánchez Peláez. Pequeno dossier para uso de lectores galegos (e II), por Xesús González Gómez

(I parte)

Repitámolo: Juan_Sánchez_Peláez_photo_by_Ednodio_Quinterotrátase dunha transcendencia chea de «Ela», mais este personaxe resulta sempre evanescente, imposíbel de asir, e é o obxecto permanente dunha fuxida. Por iso, o misticismo e o erotismo de Sánchez Peláez forman un conxunto harmonioso no que o poeta termina sempre por aparecer como ser indixente, necesitado de perdón, necesitado de fuxir de «ces miasmes morbides» (Baudelaire) cara a unha consunción superior. Mais o poeta non quere renunciar á carne carnal, se se me permite dicilo así. Vexamos en dous poemas estas dúas variantes: a do poeta menesteroso, o poeta-mendigo que sente o eterno desamparo, e a do poeta que quere curar ese desamparo con Ela, mais sempre coa conciencia de que Ela o abandonará. O primeiro é un texto curto:

Un momento sentí la noción de las cumbres. He poseído como una melodía. Me aseguraron, antes de mi viaje, que yo no estaba hecho para escalar la altura. Vine como un cliente, de paso. Dispongo ahora de compañía, nos beneficia la estación. Franqueamos los mares cuando sale la luna llena. Quienes nos observan saben que trabajamos con las uñas. Somos, entre los mendigos, los piojosos, lo último de la mendicidad.

Con sol veríamos nuestra sombra justa en el lago. Quienes nos observan, deberían amarnos, y ser menos esquivos a nuestros boscajes quemados por racimos de hielo.

Observemos algúns detalles. En primeiro lugar, a dificultade para a transcendencia: «yo no estaba hecho para escalar la altura». En segundo lugar, o poeta non se encontra só nesa dificultade de ascender aos cumes para sentir a súa «noción»: anda acompañado dunha serie de mendicantes, que traballan coas uñas. Quen son estes acompañantes? Evidentemente, os poetas, con quen o poeta se sente unido nunha especie de gremialismo metafísico. En terceiro lugar, o carácter menesteroso ao que aludimos: «Somos, entre los mendigos, los piojosos, lo último de la mendicidad». Este trazo une a Juan Sánchez Peláez umbilicalmente cos poetas malditos franceses. Para Baudelaire, o poeta era unha «irrisión», e máis lle valería á súa nai que parira un niño de víboras «antes de parir esta irrisión». Rimbaud deleitase cos mendigos de París e Verlaine cos seus purulentos compañeiros de hospital, e Lautréamont cos seus espectros mendicantes. Até Mallarme, que non era un «maudit», exclama no seu verso glorioso:

La chair est triste, hélas! et j’ai lu tous les livres!

A verdade é que a figura do poeta como ser menesteroso é unha constante da poesía occidental neolatina. Non todos os casos son tan estritos como o de François Villon, o grande abxecto da poesía francesa e un dos máis puros poetas do mundo. O carácter de menesterosidade dáse de moi diversas maneiras. A máis corrente é a do poeta ante a amada. É a actitude elexíaca dun Garcilaso, por exemplo, ou dun Antonio Machado, para non falar do Petrarca da Laura «post mortem». A ausencia da muller é tema de indixencia, de loucura desamparada, de privilexio de dor. O romanticismo do século pasado [do XIX, ndt] levou esta actitude até unha exasperación tal que foi necesario restaurar practicamente a vella imaxe medieval da Virxe como «salvadora», como acontece en Lamartine. En Juan Sánchez Peláez, xa o dixemos ou insinuamos, a menesterosidade ofrécesenos como unha tensión entre a amada real e unha amada ilusoria: unha tensión na que sempre resulta triunfante a amada ilusoria. Isto forma parte dun trazo que analizaremos máis adiante con detemento: a tensión xeral, nesta poesía, entre o real e o ilusorio ou, como a expresaría o poeta no máis recente dos seus libros, «Lo huidizo y permanente». Polo demais, a figura persoal do poeta Juan Sánchez Peláez contribúe a esa imaxe menesterosa: por máis ben vestido que poida andar, sempre semella que se fose desmaiar, sempre semella que necesitara dun apoio, de alguén que lle pase un peite pola cabeza, de alguén, en fin, que sexa unha axuda franca e real e non ilusoria. É evidente que nunca lle faltaron apoios reais, «elementos», que diría el; mais tamén é evidente que os traizoa na súa poesía, gloriosamente, claro está, xa que os transfigura nun acto de maxia onde o real perde a súa forza ante o ilusorio. O poeta é un menesteroso de si mesmo: observa a súa propia carnadura –ou mellor dito, a súa osatura– e non está moi seguro de se achar ante algo real. Ese é o principal problema da súa poesía: que o poeta que a fai non está moi seguro de ser un ser real, de carne e óso. Considerarase un ente metafísico? Observemos o seu comportamento fronte a ELA. Sigue lendo

Publicado en GSG, Juan Sánchez Peláez, Referentes, Traducións, Xesús González Gómez | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario

Juan Sánchez Peláez. Pequeno dossier para uso de lectores galegos (I), por Xesús González Gómez

A influencia do surrealismo na literatura latinoamericana está abondo estudada. Nos últimos anos apareceron diversos libros, estudos e antoloxías sobre poetas surrealistas latinoamericanos. Unha pequena nómina: Jorge Cáceres, Teófilo Cid, Braulio Arenas, Enrique Gomez Correa, Ludwig Zeller (chilenos); Aimé Cesaire; César Moro, Emilio Adolfo Westphalen, Méndez Dorich (peruanos); Francisco Madariaga, Aldo Pellegrini, Carlos Latorre, Juan A. Vasco, Julio Llinás, Juan José Ceselli, Enrique Molina (arxentinos); Octavio Paz (mexicano), Sérgio Lima (Brasil), Magloire Saint-Aude (haitiano), etc. Podiamos engadir máis nomes, sobre todo nos últimos anos, xa que, como afirmaba o surrealista chileno Enrique Gómez Correa, nunha entrevista publicada en 1995: «Continúan a existir poetas surrealistas, mesmo en Chile hai novas xeracións interesadas na experiencia límite do surrealismo. Mire vostede, o surrealismo é a liberación extrema. É a revolta permanente. Agora que caeron todas as utopías, que o home quedou sen misterios, e lembre que o acto surrealista por excelencia foi desatar a imaxinación, compréndeme vostede? Alá onde sexa que estea a xermolar un cambio radical, as futuras revolucións, continuará a ser necesario o surrealismo».

A verdade é que nestes momentos existen diversos grupos surrealistas en varios países latinoamericanos. Os «estudosos» están a descubrir o surrealismo latinoamericano, non só a influencia (ou influencias) do surrealismo en escritores dos países que conforman o subcontinente do sur do Río Grande. Xa non só se estuda, ou se interesa, polas influencias recibidas, e asimiladas, do surrealismo en escritores como Alejo Carpentier, Miguel Ángel Asturias, Julio Cortázar, Rene Depestre, Humberto Díaz Rivas, e tantos outros. Agora xa se empeza a falar, en verdade e en serio, do surrealismo en Latinoamérica; ou, se vostede é nacionalista, do surrealismo latinoamericano, que, supostamente, tería unhas características que o afastaría, en certa maneira, do surrealismo «europeo». Non imos entrar en discusión: non paga a pena e non se discute con imbéciles.

Á parte dos nomes citados enriba, hai outros poetas e escritores que se poden incluír na nómina de surrealistas latinoamericanos. Un deles é o gran poeta venezolano Juan Sánchez Peláez. A este queremos dedicarlle un pequeno dossier.

E Juan_Sánchez_Peláez_photo_by_Ednodio_Quinteroqueremos dedicarllo porque, curiosamente, todos aqueles que len en español e son cidadáns, ou viven, no denominado Estado Español, contan coa súa Obra poética, publicada no 2004 pola colección Poesía, da Editorial Lumen. Obra poética que no seu día pasou completamente desapercibida.

Non imos, aquí e agora, dar detalles nin ao por maior nin ao por menor da vida de Sánchez Peláez: o lector ten a man a wikipedia e sobran comentarios. Aquí, queremos, tan só, reivindicar para o surrealismo a Sánchez Peláez, que entrou na poesía da man dos homes que conformaban o grupo surrealista chileno La Mandrágora, do que xa temos falado netas páxina no traballo titulado La Mandrágora contra Pablo Neruda. A pesar das reticencias de importantes, e serios, críticos e ensaístas, Sánchez Peláez pertence ao surrealismo. A súa poesía é unha poesía surrealista, tanto pola, digamos, temática, como polo atmosfera e pola técnica (sic). E, o que é máis importante, polo que poderiamos denominar, no bo sentido da expresión, a súa ideoloxía. E non hai máis que ler os poemas, non moitos, que conforman a súa obra poética, editada en España, como dixemos, pola Editorial Lumen.

Antes de pasarmos a entregar, traducidos ao galego, diversos textos de varios críticos latianomericanos, maiormente venezolanos, sobre Sánchez Peláez, talvez sexan necesarias unhas cantas palabras sobre a edición española da obra poética do surrealista venezolano.

Este volume, Obra poética, publicado por Lumen foi argallado polo propio autor, que corrixiu as primeiras galeradas, infelizmente, antes de que che chegasen as segundas, xa que morreu en Caracas o 20 de novembro de 2003. A corrección das segundas galeradas correu a cargo de Ana Nuño, algo coñecida no ambiente literario español por ser directora durante uns anos da revista de literatura Quimera. Tamén é coñecida, en Cataluña, por ser unha furibunda antinacionalista: pertenceu ao grupo Babel e, agora mesmo, non sei por onde anda. Como curiosidade, digamos que preparou a edición española dun libro de seu pai, Juan Nuño: Sionismo, marxismo, antisemitismo, no que di cousas importantes mais que no fondo é un testemuño do seu abandono do marxismo. Neste libriño (polo volume) Juan Nuño explica claramente como ao xudeu, se non quere ser perseguido, se lle di que debe deixar de ser xudeu. É o que veñen proclamando os nacionalistas españois cando falan das «nacionalidades» periféricas: o día que abandonedes os vosos sinais de identidade, xa non «sufriredes». Pois ben, a Sra. Nuño apúntase ás teses dos nacionalistas españois á vez que defende as de seu pai cando se trata dos xudeus. E é que Juan Nuño non era nacionalista mentres que a súa filla é nacionalista española, de aí que estea contra o nacionalismo catalán. En fin, non queriamos falar deste tema, senón da Obra poética, da edición española, da obra poética de Juan Sánchez Peláez.

Como diciamos, este volume que recompila todos os libros de poemas de Juan Sánchez Peláez foi preparado polo seu autor. Finalmente, por causas maiores, a edición foi finalizada pola devandita Ana Nuño, mais sen nunca corrixir, agás grallas e erros, o que deixou preparado o seu autor. A edición, ademais da poesía completa (sic) de Sánchez Peláez, só trae unha nota do editor na que se di o que dixemos sobre as galeradas. Na lapela: unha biografía, sumaria, do poeta. Na contracapa unhas poucas frases sobre a poesía do venezolano e unha pouca información sobre o volume, que «recolle toda a obra poética de Juan Sánchez Peláez, un total de sete libros, publicados entre 1951 e 1989, que xunto a uns poucos poemas inéditos, o autor revisou e corrixiu pouco antes de morrer»; en total, uns douscentos poemas escritos en 81 anos de vida, xa que Sánchez Peláez nacera en 1922.

En 1969, na venezolana Editorial Monte Ávila apareceu un pequeno volume, 135 páxinas, co título Un día sea, que xuntaba toda a poesía de Sánchez Peláez publicada até entón: Elena y los elementos (1951), Animal de costumbre (1959) e Filiación oscura (1969), á vez que se engadía un libro inédito, Lo huidizo y permanente. Na edición de Lumen engádense, trinta e cinco anos despois, os libros publicados por Sánchez Peláez posteriores a 1969: Rasgos comunes (1975), o seu libro máis «longo», Por cuál causa la nostalgia (1981) e Aire sobre Aire (1989), ao tempo que se engaden catro poemas inéditos escritos despois de 1989. Como comprobará o lector, Sánchez Peláez non era, no que á produción se refire, un Manuel María calquera; sobre as diferenzas no que respecta á calidade, non fai falta dicir palabra.

Pois ben, ao ser a edición española unha edición sen notas, nin prólogos, nin avisos, o lector que coñeza por este último volume (Obra poética) a Sánchez Peláez, non saberá que os dous primeiros libros, Elena y los elementos e Animal de costumbres, foron fortemente corrixidos polo autor. Con respecto á edición de 1969, Elena y los elementos contén variantes abondo. Ora, tamén hai que dicir que ao non coñecermos as primeiras edicións non sabemos se na edición de Monte Ávila os diferentes libros de Sánchez Peláez sufriron unha corrección por parte do autor. A raíz do que se escribe na contracapa desta edición, supomos que si. Velaí o que aparece escrito nesta contracapa: «No presente volume recolleu [o autor] toda a súa obra poética, mellor dito, un vasto conxunto de textos esgazados dos seus libros anteriores e cuxas versións considera definitivas. Elena y los elementos, Animal de costumbre, Filiación oscura e Lo huidizo y permanente, até o de agora inédito». A primeira radica na ordenación (colocación) dos poemas; variante, porén, que, en primeira instancia nin prexudica nin beneficia o libro. Ora, existen outras que fan que os poemas de 1969 sexan poemas diferentes dos que se entregan no 2004. Uns exemplos. O poema «Solo al fondo con furor» na edición de 1969 está dividido en sete partes (sete poemas case que autónomos): «I. Solo al fondo con furor…», «II. Arrastrado bajo yunques…», «III. Al arrancarme de raíz a la nada…», «IV. Aún la perfección…», «V. Yo atravesaba las colinas negras…», «VI. Blandiendo un puñal de vidrio entre las sienes…» e «VII. Cuantas veces ahogado…». Na edición de 2004 desaparecen completamente os poemas II e VII, mais talvez o poema, en conxunto gañe en intensidade, se ben son suprimidos dous «poemas» (ou dúas partes») de Solo al fondo con furor, Sánchez Peláez engade dous novos poemas: Posesión e Adolescencia, que non aparecían en 1969 e sen que, por outra parte, se indique data da súa composición. E o poema Experiencias menos objectivas, que en 1969 non levaba dedicatoria, na edición de 2004, edición definitiva, vai dedicado a Henri Michaux. Polo que dixemos, penso que nos achamos diante un poemario en parte diferente do publicado en 1951 e recollido na obra completa (sic) de 1969.

O seguinte poemario, Animal de costumbre, é na edición de 2004 corrixido e ampliado en profundidades. Vexamos. Na edición de 1969, este poemario constaba de 19 poemas, sen título, simplemente numerados con cifras arábicas. Na edición definitiva de 2004, consta de XXVI poemas, en números romanos. Algúns dos poemas da edición de 1969 que estaban escritos en prosa son postos agora en verso (os poemas 1, 2, 11 e 19; poemas que corresponden na edición definitiva aos números IV, V, XXI e XXVI); os poemas 4, 5, e 18 (VII, XIX e XXV na edición definitiva) son corrixidos, engadindo un verso no poema VII, dous no IX e substituíndo dos dous últimos versos do poema 18 por tres diferentes que son o remate do poema XXV). E o poema 13 da edición de 1969, único poema que leva un título, entre parénteses (Trinidad) pasa a ser o poema XXII, inmediatamente despois do que na edición de Monte Ávila era o poema 17. Noutras palabras, o poemario foi fortemente corrixido, polo que o lector español nunca saberá desas corrixendas, xa que na contracapa só se di que o poeta «revisó y corrijió» os poemas pouco antes de morrer.

Os outros libros do autor no sufriron correccións e as revisións deberon ser de erros e/ou grallas. Polo que levamos dito e transcrito, Juan Sánchez Peláez revisaba constantemente os seus versos. Lembremos as palabras que transcribimos da edición de Monte Ávila: dos libros publicados até 1969, as versión que aparecían en Un día sea eran consideradas polo seu autor definitivas. Xa vimos que non. Sigue lendo

Publicado en GSG, Juan Sánchez Peláez, Referentes, Traducións, Xesús González Gómez | Etiquetado , , , | Deixa un comentario

René Lourau: Artaud e a N. R. F., trad. Xesús González Gómez (II)

O presente traballo de René Lourau apareceu na revista L’Homme et la société, nº 73-74, xullo-decembro, 1984. A revista, que hoxe continúa a publicarse baixo a éxida de Editions L’Harmattan, foi desde o momento da súa fundación en 1966 até o ano 2000 unha das máis importantes revistas marxistas non oficiais (é dicir, non ligadas ao Partido comunista francés; nin a ningún outro movemento político específico), e nas súas páxinas colaboraron os marxistas franceses, europeos e americanos, así como árabes, máis importantes do seu tempo. Como curiosidade, digamos que foi unha revista que dedicou amplo espazo ao surrealismo, de man non só de René Lourau, senón tamén de Michael Löwy e de Claude Maillard-Chary, entre outros.

UNHA PARELLA AUTOR-EDITOR: ARTAUD E A N. R. F.

René Lourau

[II Parte]

De momento, é un intelócrata da banda de Gide, mozo que veriamos nos nosos días en traxe de veludo e con maletín, que descobre, en suma, como todo acto de investigación é un acto falido. A imaxe de marca clásica e francesa da NRF está a piques de recibir un duro golpe… romanticismo á parte! E Artaud, como quen non quere a cousa, é intimado a… vivir, e primeiramente a curar, se non quere coñecer un destino tan funesto.

Non é talvez romanticismo, senón surrealismo. Este último eclosiona naquel momento entre os grandes bulevares e Montmartre. A fórmula do director literario, próxima da linguaxe de Artaud, anuncia a definición do primeiro Manifesto de Breton, ao cal xa fixo alusión.

«Existe toda unha literatura –sei que lle preocupa tanto como a min me interesa– que é o produto dun funcionamento inmediato e, se podo dicilo, animal do espírito».

Mais entón, como o observa Rivière, é «fraxilidade» ou pola contra forza, «exceso de forza»? atención, perigo! A forza deixada en liberdade entraña unha gran fraxilidade ou máis ben se revela fraxilidade:

«O espírito é fráxil no que ten necesidade de obstáculos… Só, pérdese, destrúese». «É o absoluto que o estraga. Para se tensar, o espírito necesita dun límite e que apareza no seu camiño a feliz opacidade da experiencia. O único remedio para a loucura é a inocencia dos feitos».

O límite cheo de feliz opacidade (recoñécese a doutrina gidiana) é por suposto o doutor Rivière, editor-clínico. Un pouco máis adiante, no desenvolvemento un pouco académico da súa idea, Rivière fala dun «obxecto xordo» sobre o que debe golpear a palabra: sempre figuras da institución, que, a través do director literario da NRF, se confesa, se auto-analiza, como raramente o fixo antes e despois.

A curta resposta de Artaud, o 7 de maio, está tan curiosamente construída como as precedentes. Nunha primeira parte, intenta demoler a bela demostración do seu correspondente precisando que a súa deficiencia non é soamente literaria, senón que o golpea na súa vida cotiá, no seu corpo e na dificultade de expresar o sufrimento que resulta dela. Nova proba do que avanza: o retraso en responder! A segunda parte entrega subitamente a palabra ao autor inquieto: que vai facer Rivière cun poema que conservou?

«A literatura propiamente dita interésame bastante pouco, mais se por casualidade xulga ben publicalo, rógollo, envíeme as probas, impórtame moito cambiar dúas ou tres palabras» (p. 37).

Esixencia demasiado grande, por unha vez abondo torpe, que Rivière finxe non oír. Ten outro proxecto na cabeza, que comunica o 24 de maio a Artaud, e é o gran xiro da correspondencia.

Se só se tratase de Artaud, a análise da correspondencia podería deterse aquí: gañou xogando a quen perde gaña. Mais, detrás de Artaud e Rivière, é da institución que se trata. Mirémola, xa que logo, funcionar até o final.

Rivière declara de entrada que «resistiu» unha idea que o «seduciu». E agrega –o que é a confesión dun fondo desexo de colaboración literaria co seu novo pupilo: «Está aínda en desenvolvemento».

Velaí esta idea:

«Por que non publicarmos a, ou as cartas que me escribiu? Acabo de reler aínda a do 29 de xaneiro, é en verdade completamente notábel» (p. 37).

Non nos imaxinemos demasiado rápido que o director literario abdicou completamente a favor do co-autor. Sen falarmos da prudencia contida en «a, ou nas cartas», é cuestión dun «pequeno esforzo de transposición», con «nomes inventados» e un desenvolvemento das respostas do editor, menos persoal! Por outra parte, só evoca unha das súas respostas, sen dúbida a do 25 de marzo. En suma, todo isto afástase bastante do documento bruto. Rivière suxire mesmo introducir «un fragmento dos seus poemas ou do seu ensaio sobre Ucello» (que formaba parte do último envío). O que entrevé, é «unha pequena novela por cartas que sería bastante curiosa». Unha xoíña controlada enteiramente polo editor, en suma, e no sentido da coherencia e da harmonía. Talvez un novo Paludes, esta pequena obra mestra de «estrutura en abismo» escrita por Gide na súa mocidade e que prefigura as grandiosas estruturas en abismo de Les Faux-monnayeurs (10).

A réplica pecha a porta desde a primeira liña da resposta de Artaud, o día mesmo da recepción da proposición de Rivière (24 de maio de 1924). Non é cuestión de «pór no plano literario unha cousa que é o berro mesmo da vida», «que é como o queixume da realidade». Non confundir, polo tanto, plano literario e existencia literaria: «non me recoñezo no espírito do plano», proclamará moi claramente ao inicio de L’Ombilic des limbes, publicado o ano seguinte.

A protesta con miras a dar ao lector «todos os elementos do debate» confúndese decontado cun consentimento total que soa a pesar de todo como unha concesión: o importante, non si?, é o debate, non esas pequenas historias de publicación! O que non impide a Artaud lanzarse nunha nova auto-análise que se percibe no seu esbozo de prefacio sobre o tema do home fragmentado. Logo vén a confesión:

«Tiña desde hai moito tempo o proxecto de propor a reunión (destes fragmentos, R. L.). Até agora non me atrevín a facelo e a súa carta responde ao meu desexo. Non pode imaxinar con que satisfacción acollo a idea que me propón» (p. 29).

Os xogos do desexo e da institución están perfectamente aceitados. Máis alá de todas as chacotas sobre os escritores que redactan o seu diario íntimo ou as súas cartas máis privadas co ollo posto no probábel contrato de edición, hai que recoñecer aquí que o mecanismo institucional funciona cando menos tan ben en Artaud como en Rivière. Hai que admirar o candor, a perigosa inxenuidade da confesión, unha confesión que corre o perigo de lanzar por terra as laboriosas demostracións e os penosos esforzos do poeta maldito para «escribir ben» ao seu eventual editor, como nos aplicamos en escribir ben ao recadador de impostos ou ao notario? Sigue lendo

Publicado en GSG, Referentes, René Lourau, Xesús González Gómez | Etiquetado , , , | Comentarios desactivados en René Lourau: Artaud e a N. R. F., trad. Xesús González Gómez (II)

René Lourau: Artaud e a N. R. F., trad. Xesús González Gómez (I)

René Lourau (1933-2000) naceu en Gelos, unha localidade do suroeste francés, preto da cidade de Pau. Chegou a París a mediados dos anos cincuenta, disposto a entrar en contacto co grupo surrealista desta cidade, comandado aínda por André Breton, xa que, segundo propia confesión de Lourau, levaba un monte de poemas e textos de feitura surrealista na maleta. Ao tempo, ía licenciarse na Sorbona, en socioloxía: coñeceu a quen sería o seu mentor, o sociólogo marxista Henri Lefebvre –compañeiro de viaxe durante un curto período dos surrealistas–, a piques de abandonar o Partido comunista. Sexa como for, e en palabras do propio Lourau, o azar obxectivo actuou e no canto de acabar sendo poeta acabou como sociólogo. No entanto, nunca abandonou o seu «amor» polo surrealismo. En 1966, nas «décadas» de Cerisy –denomínanse décades porque en francés significan 10 días, non dez anos, como ás veces temos lido en traducións do idioma galo ao español, sen irmos máis lonxe, o filme de Claude Chabrol La décade prodigieuse, traducida literalmente ao español como La década prodigiosa, cando o filme transcorre en dez días e non en dez anos. Mais continuemos con Lourau. Interveu como público, e con interesantes intervencións, nestas «décadas» de 1966 dedicadas ao surrealismo. Intervencións recollidas no volume, dirixido por Ferdinand Alquié, que era o organizador, Le surréalisme, Paris-La Haye, Mouton, 1936.

No seu terreo «profesional», é dicir, como sociólogo, publicou diversos e máis que interesantes libros: L’État-inconscient (traducido pola barcelonesa editorial Kairós como El estado y el inconsciente!!!, cando a tese de Lourau é que todos temos o Estado no inconsciente, de aí a dificultade de nos liberar daquel), Les lapsus des intellectuels, Clefs pour la sociologie, escrito en colaboración con Georges Lapassade e que publicou en español no seu día a defunta editorial Laia), etc. Lembremos que un dos últimos libros que publicou titulábase La clé des champs, e, aínda que trataba de «socioloxía», o titulo era unha homenaxe a André Breton. Os últimos traballos de Lourau que viron lume no mundo editorial español, foron publicados por Editorial La Piqueta. Non podemos deixar de recomendar ese outro libro da súa autoría e do que falaremos no próximo outono: L’auto-dissolution des avant-gardes, Paris, Galilée, 1980.

Lourau, como comprobará o lector que se anime a ler o traballo que a continuación traducimos del, era un gran lector animado, influído, polo surrealismo (non hai máis que ler O estado-inconsciente), e a este dedicoulle un excelente traballo que, infelizmente non está recollido en libro: «Sociologie de l’avant-gardisme, publicado na revista L’Homme et la sociéte, nº 26, outubro-novembro-decembro 1972, pp. 45-68); tamén é autor un excelente traballo sobre o Manifesto Dada do 22 de marzo de 1918, publicado no volume Le siècle éclaté 1. Le manifeste et le caché. Langages surréalistes et autres, Revue des Lettres 1974; ou un traballo non moi amplo mais interesante que se publicou a revista Recherches nº 2, revista da Federación de Grupos de estudo e de investigacións institucionais, á que pertencia Lourau, xa que a súa socioloxía se inscribía dentro da denominada «análise institucional», Comme parler du surréalisme. En fin, a socioloxía non é o meu, mais lendo a Lourau pódese aprender moito; moito máis do que lendo, por exemplo, a Pierre Bourdieu. Non só porque Lourau se inscriba dentro dun marxismo libertario, ou porque sabe moito máis de literatura e arte do que Bourdieu, senón porque a posición de Lourau como sociólogo é de respecto, é dicir, de igual a igual co obxecto da súa análise. A posición de Bourdieu, como ben demostrou Jacques Rancière en O filósofo e os seus pobres, é a de quen dita leccións e solucións. Por outra banda, o famoso As regras do xogo son reveladoras do efecto despolitizador que supón a achega bourdiniana. Nas achegas de Bourdieu e os/as seus/súas discípulos/as, mesmo cando se aplican a ceibaren análises político-literarias, o literario gaña sempre, borrando o político. O literario no sentido do de actos, de axente, non de texto producido; porque de literatura, os bourdinianos adoitan non saber moito. O carácter ideolóxico deste tipo de análise (bourdiniana) non é un interrogarse sobre as presuposicións e ferramentas, senón que intentan apreixar o obxecto de estudo mediante campos artísticos e políticos, campos que se supoñen instituídos e evidentes e, polo tanto, sempre fracaso daqueles movementos artísticos ou políticos que intentan empurrar, derrubar os límites, os vínculos e resortes da arte e da política. Polo que o método bourdiniano fica á luz do día: instrumento de policía (é dicir, de orde), distribución de lugares e de funcións, lexitimándoas, metafísica da vaidade, positivismo dos campos simbólicos, equivalencia do positivismo e do dogmatismo, etc. Velaí os «reproches» de Rancière á socioloxía bourdiniana. O que queremos afirmar con todo este «rollo», é que a análise institucional é moito máis produtiva para o caso galego do que a análise bourdiniana, adaptada no noso país non por sociólogos senón por… literatos. E así vai o estudo, a socioloxía, da nosa literatura (ou debiamos dicir sistema literario?).

En fin, acabemos. Lea o lector o traballo de Lourau, do que nestas mesmas páxinas se entregou a tradución nun lúcido texto seu que se inscribe dentro do surrealismo: Praxe da noite; e lea, se os encontra, os diferentes libros seus traducidos tanto ao español como ao portugués. Evidentemente, os textos de Lourau non son aptos para bourdinianos recalcitrantes.

XGG

O presente traballo de René Lourau apareceu na revista L’Homme et la société, nº 73-74, xullo-decembro, 1984. A revista, que hoxe continúa a publicarse baixo a éxida de Editions L’Harmattan, foi desde o momento da súa fundación en 1966 até o ano 2000 unha das máis importantes revistas marxistas non oficiais (é dicir, non ligadas ao Partido comunista francés; nin a ningún outro movemento político específico), e nas súas páxinas colaboraron os marxistas franceses, europeos e americanos, así como árabes, máis importantes do seu tempo. Como curiosidade, digamos que foi unha revista que dedicou amplo espazo ao surrealismo, de man non só de René Lourau, senón tamén de Michael Löwy e de Claude Maillard-Chary, entre outros.

UNHA PARELLA AUTOR-EDITOR: ARTAUD E A N. R. F.

René Lourau

Antonin Artaud:Antonin Artaud Wikipédia pupilo de Gallimard, parido por Gallimard, que o acompañou desde o berce literario até a tumba: testemuño son as Obras completas (O. C.) que desde hai moitos anos intentan encerrar a tampa sobre o ataúde (1).

A relación da escrita á institución –particularmente, mais non unicamente editorial– acha con Artaud un dos seus casos clínicos máis convincentes (2).

A procura de Artaud en dirección da institución pode describirse como a busca dun interpretant final, no sentido que esta fórmula presenta na semiótica de Pierce: instancia ideal que cerra e, polo tanto, anula todas as outras interpretacións posíbeis. Interpretant case que imposíbel de localizar, porque entre o desexo de edición e a institución, a interferencia é tal e os cambios son tales que a institucionalización do Nome do autor, o acceso á existencia literaria, son situacións dificilmente abordábeis fóra do método complementario caro a Georges Deveraux: á vez no plano psicolóxico (glosouse demasiado sobre Artaud o esquizo) e sobre o plano sociolóxico (no que queda moito por facer).

Neste sentido, a investigación sobre o proceso que conduce á existencia literaria, e máis especificamente no programa directamente político inaugurado o día seguinte da Revolución francesa pola obra de Germaine de Stäel, Da literatura considerada nas súas relacións coas institucións sociais (1800). Sigue lendo

Publicado en GSG, Referentes, René Lourau, Traducións, Xesús González Gómez | Etiquetado , , , | Comentarios desactivados en René Lourau: Artaud e a N. R. F., trad. Xesús González Gómez (I)

Crítica de Antonio Ortega verbo de “Pleamargen”

http://cultura.elpais.com/cultura/2016/05/23/babelia/1464016246_364218.html

Publicado en André Breton, Críticas | Comentarios desactivados en Crítica de Antonio Ortega verbo de “Pleamargen”