Cen anos da estrea d’As mameiras de Tiresias, de Guillaume Apollinaire. Unha lembranza-homenaxe, por Xesús González Gómez (II)

T E A T R O S

ECOS E NOTICIAS

As mameiras de Tiresias

Desde as veladas afastadas de Ubu rei nas que o pobre Jarry prodigaba a excentricidade do seu xenio enfermizo; desde esas entristecedoras Impressions d’Afrique1 nas que o bo tráxico Dorival, enzoufado de feluxe e inzado de plumas, comprometeu a súa fama artística, non asistira xa un espectáculo semellante: antes da guerra xurárame a min mesmo de non pasar desas dúas mostras do xénero.

No entanto, Guillaume Apollinaire, o glorioso ferido que un disparo de obús perforou o cranio e que levará sempre na súa enorme ferida un aparato protector, Guillaume Apollinaire convidoume tan xentilmente a ir oír o domingo a súa última obra, que me deixei convencer.

É no escenario estreito mais encantador do Conservatorio Renée Maubel que se representa As mameiras de Tiresias, que o programa cualificaba de drama surrealista, en dous actos e un prólogo, con coros, música e vestiario segundo o espírito novo.

O espírito novo?… Debo ser extremadamente retrógrado, atrasado, trivial, tradicionalista, embrutecido e reaccionario, porque este espírito novo me parece a máis espantosa das bromas e das andrómenas.

Mais intentemos ser serios. Eu penso que Apollinaire é sincero. E ademais adquiriu, na tormenta heroica que sacude o mundo, os dereitos ao respecto…

***

As mameiras de Tiresias transpórtanmos, seica, á Patagonia ou a Zanzíbar, en suma, a un país salvaxe que me pareceu simplemente como unha sucursal da casa nacional de Charenton2.

O bo pintor Férat bosquexou para os dous actos de Apollinaire un pequeno escenario que lles recomendo.

Imaxínense longas fitas de papel de cor na que se picaron irregularmente rectángulos cortados dos xornais e velaí as casas.

A carón do patio érguese un quiosco de xornais –ou cando menos o que Férat me afirmou que era un quiosco de xornais. E este quiosco patagónico ou zanzirebeño expón no seu escaparate follas cotiás que até aquí coidaba que eran parisienses.

Como preguntei a Féret como realizara este decorado sobrenatural, respondeume cunha encantadora inxenuidade:

–Pois comprei por sete francos papel que cortei, iso é todo.

–Oh Jusseaume! Oh Chambulerou! Oh Bailly!

Neste decorado simplista e enlouquecido, imos ver desfilar personaxes de pesadelo vestidos con farrapos estraños e ceibando incomprensíbeis tiradas.

Cunha perfecta boa graza, Apollinaire, felizmente, quixera explicarme, antes de erguer o pano, de que trataba: Velaí:

–Quixen escribir, explicoume o autor, vixiando a plantación do «decorado», unha peza que anime á repoboación. O meu tema é moi simple: unha muller de… Zanzíbar esperta unha boa mañá coa vontade moi firme de non facer xa nenos. Quere ser deputado, xeneral, chupatintas, concelleiro municipal.

–Entón, é o fin do mundo?

–Non, porque eses fillos a medida que ela refusa facer en adiante é o marido quen os fará. Xesta así 49.051 durante os nove días que dura a ausencia da súa muller.

–Ah, entón regresa a cruzada?

–Regresa, arrepentida e resignada e recupera o tempo perdido. Porque se promete facer máis fillos aínda que o seu marido. Xa ve que é moi simple.

***

Infinitamente simple, con efecto, cando é o autor quen o conta.

Polo que a min respecta, debinme limitar a contemplar, sobre o escenario do Conservatorio Maubel, un xendarme cubista, vestido cun uniforme de arlequín de rombos negros e verdes e subido a un cabalo de cartón que xoga un dos papeis máis importantes na peza; unha infortunada enzoufada de cortiza queimada e empaquetada en ouropeis estraños e heteroxéneos; un marido maquillado de cor ocre e coroado cunha perruca de clown –e unha ducia doutros personaxes de pesadelo cuxa exacta identidade se me escapou.

No fondo, unha especie de pel vermella, sentado nun cabalete acompaña, de tempo en tempo, o diálogo aporreando nun caldeiro, e interpretando algunhas notas cun acordeóm e mesmo disparando bastantes tiros, mentres, sobre o piano que constitúe a orquestra, unha dama moi grave entrega acordes monstruosos.

Ía esquecer dicirlles que no prólogo, no que Apollinaire esqueceuse até ser claro, poético e encantador, un señor vestido de negro, que nos declarou ser o director do teatro. Veu dicirnos moi fermosos versos que son, acho, os mellores que oín sobre a guerra, os seus horrores e as súas belezas. Sigue lendo

Publicado en GSG, Guillaume Apollinaire, Referentes, Traducións, Xesús González Gómez | Etiquetado , , | Deixa un comentario

Un poema de Henri Michaux

O mal é o ritmo dos demais.

Por que toco o tambor agora?
Para a miña barreira
Para romper as vosas barreiras
Para franquear a onda crecente de novos empecedores
Para auscultarme
Para tomarme o pulso
Para precipitarme
Para acougar
Para deixar de confundirme coa vila con ELES co país con onte
Para manterme a cabalo firme

Contra Versalles
Contra Chopin
Contra o alexandrino
Contra Roma
Contra Roma
Contra o xurídico
Contra o teolóxico
Contra Roma
Tambor á crítica
Tambor moenda
Tambor buxaina
de pé dándolle as costas á foxa
sen dinastía sen bispado
sen protectores sen paralizadores
sen aloumiños sen inclinarse
Tambor do peito da terra
Tambos dos homes co corazón semellante a puñazos
Contra Bossuet
Contra a análise
Contra a tribuna a cátedra o púlpito da Verdade
Para rachar
Para contraatacar
Para contrarrestar
Para machucar
Para acelerar
Para precipitar
Para botar abaixo
Para abandonar o posto de traballo
Para rir na fogueira
Para abalanzarme
Para abalanzarme
Contra a arpa
Contra as irmás da arpa
Contra os panos
Para abalanzarme
Para abalanzarme
Para abalanzarme

Contra o Número Áureo.

Publicado en Henri Michaux, Poemas | Deixa un comentario

Cen anos da estrea d’As mameiras de Tiresias, de Guillaume Apollinaire. Unha lembranza-homenaxe, por Xesús González Gómez (I)

En 1917, é dicir, hai cen anos, tiveron lugar en París, en plena Guerra Mundial, dous acontecementos teatrais que pasarían á historia do teatro francés e non só francés. O primeiro foino mes de maio, o día 18, que se estrearía a obra de Jean Cocteau Parade (en realidade, como quen di, un ballet), con música e Erik Satie e decorados de Pablo Picasso. A pouco máis dun mes, o día de San Xoán, que aquel ano caía en domingo, nun pequeno teatro do distrito de Montmartre, o Conservatorio Renée Maubel, fundado en 1850, o poeta Guillaume Apollinaire presentará ao público, no curso dunha «manifestación Sic» a súa primeira obra teatral: As mameiras de Tiresias –da que existe versión galega1. Meses despois da súa representación, a revista Sic (Sons, Idées, Couleurs), naquel momento a revista da «vangarda» francesa, dirixida e financiada por Pierre Albert-Birot, publica a peza, nunha versión corrixida a respecto da que se escenificara no Conservatorio Maubel.

De Parade non imos dicir palabra. Persoalmente considero a Cocteau unha falsa gloria2. Cocteau quixo ser moderno e non pasou de ser novo. Hoxe, a súa obra: teatral, pictórica, poética, narrativa, cinematográfica, etc., só é pasto para especialistas. No conxunto da súa obra, o escritor francés intentaba sorprender, logo, pasada a primeira sorpresa, nada quedou. No entanto, e como se verá máis adiante, moitos críticos e comentaristas d’As mameiras de Tiresias vinculaban a esta con Parade, cousa que en certo modo fai o propio Apollinaire, polo que entregamos un texto deste a propósito da estrea do ballet de Cocteau.

***

Excelsior, 11 de maio de 1917

OS ESPECTÁCULOS MODERNISTAS

«PARADE» E O ESPÍRITO NOVO

É no curso da segunda velada de beneficencia que desenvolverá os seus esplendores o venres 18 de maio no escenario do teatro de Châtelet, que fará a primeira representación, en París, Parade, o «ballet realista» cuxo argumento é de Jean Cocteau, a música de Erik Satie, os decorados do pintor Picasso e que o célebre bailarín Miassine interpretará en primeiro plano. Guillaume Apollinaire, o fervente apóstolo do modernismo, quixo escribir para os lectores de Excelsior este artigo-programa.

As definicións de Parade florecen por todas as partes como pólas de lilas esta primavera tardía.

É un poema escénico que anovador músico Erik Satie puxo nunha música asombrosamente expresiva, tan clara e tan simple que nela se recoñecera o espírito marabillosamente lúcido da propia Francia.

O pintor cubista Picasso e o máis audaz dos coreógrafos, Léonide Miassine, realizaron, consumándoa, por primeira vez esta alianza da pintura e da danza, da plástica e da música, que é o signo evidente do advento dunha arte máis completa.

Desta alianza nova, xa que, até aquí, os decorados e o vestiario dunha parte, a coreografía doutra, só tiñan entre si un vínculo enganoso, resulta en Parade unha especie de surrealismo no que vexo o punto de partida dunha serie de manifestacións deste Espírito Novo que, achando hoxe a ocasión de se mostrar, non deixará de seducir á elite e promete modificar de arriba a abaixo, na alegría universal, as artes e os costumes, porque o bo siso quere que estean cando menos á altura dos progresos científicos e industriais.

Rompendo coa tradición querida aos que noutrora en Rusia se chamaba bizarramente balletómanos, Miassine preocupouse de non caer na pantomina.

Realizou esa cousa completamente nova que Jean Cocteau chama un ballet realista, esa cousa verdadeiramente sedutora, dunha verdade tan lírica, tan humana, tan alegre, que sería moi capaz de iluminar, se pagase a pena, o espantoso sol negro da Melancolía de Durero.

Os decorados e o vestiario cubistas de Picasso testemuñan o realismo da súa arte.

Este realismo ou este cubismo, como se queira, é o que máis fondamente axitou as artes durante os últimos dez anos.

Moi a miúdo intentouse reducir a pintura aos seus estritos elementos. Só hai moito de pintura na maioría dos holandeses, en Chardin, nos impresionistas.

Picasso vai moito máis lonxe que eles. Verase en Parade cun asombro que se converterá rapidamente en admiración.

Trátase antes de nada de traducir a realidade. Non obstante, o motivo xa non é reproducido, senón soamente representado e, máis que representado, quixera ser suxerido por unha especie de análise-síntese abranguendo todos os seus elementos posíbeis: unha esquematización integral, que intentaría conciliar as contradicións renunciando algunhas veces deliberadamente a entregar o aspecto inmediato do obxecto.

Miassine pregouse dunha maneira sorprendente á disciplina cubista. Identificouse con ela e a arte enriqueceuse de invencións adorábeis, como o paso realista do cabalo de Parade, do que un bailarín constitúe os pés dianteiros e outro os traseiros.

As construcións formidábeis que representan eses personaxes xigantescos e inesperados, os Managers, lonxe de ser un obstáculo para a fantasía de Misassine, déronlle, se se pode dicir, máis desenvoltura.

En suma, Parade destruirá as ideas de moitos espectadores. Ficarán sorprendidos, certamente, pero da máis agradábel maneira e, encantados, aprenderan a coñeceren a graza dos movementos modernos dos que nunca dubidaran.

Un magnífico Chinés de music-hall dará impulso á súa libre fantasía e, xirando a manivela dun auto imaxinario, a Rapaza Americana expresará a maxia da súa vida cotiá, cuxa acrobacia, camiseta branca e azul, celebra os ritos mudos cunha axilidade exquisita e sorprendente.

Guillaume APOLLINAIRE Sigue lendo

Publicado en GSG, Guillaume Apollinaire, Referentes, Traducións, Xesús González Gómez | Etiquetado , , | Deixa un comentario

Jean-Pierre Duprey traducido por Álvaro Cunqueiro

O  Xesús González Gómez envíanos iste novo achado: un poema de Duprey traducido, con pseudónimo, por Cunqueiro:
Scan-1

Publicado en Traducións, Xesús González Gómez | Deixa un comentario

Surreal Campo das Estrelas

O mestre que non se cre tal, Xesús González Gómez, envíame iste artigo de Álvaro Cunqueiro -que os honra sobremaneira, a Cunqueiro e a González, quen o recolleu nun volume de artigos do primeiro.
Sempre me pareceu moi inxusto que a maioría dos poetas do 27 -agás excepcións, coma Cernuda- negasen a innegable influencia do superrealismo nas súas obras -cando, sen il, nin Lorca, nin Aleixandre, nin Alonso… terían escrito as súas mellores obras. E, niste senso, non podo senón quitarme o chapeu dediante de Cunqueiro.
Eluard compostela

Publicado en Artigos (im)pertinentes, Devanceiros, Paul Éluard, Xesús González Gómez | Deixa un comentario

A DOUTÁN

Xornadas surrealistas co gallo da presentación da exposición ¨A VIDA DENDE O OUTRO LADO: O surrealismo galego-portugués”, prevista para febreiro-marzo do 2019, na Coruña.

Venres 27 de outubro
17.30 Integracion activa na xeroperformance do creador brasileiro
Paulo Bruscky.
18.00 Relatorio de soños. Onilirismo, falando abertamente cos ollos pechados.
19.30 Creacións poético-musicais de João Sousa.
20.00 Posta en común do libro ¨O pronunciábel dia da súa morte¨, de Xesús González Gómez (verbo da recepción na Península Ibérica da noticia do pasamento de André Breton) e mais doutras diversas publicacións do Grupo Surrealista Galego.

Sábado 28 de outubro
18.00 ¨A lingua das pedras¨, faladoiro verbo do amor tolo polas pedras no xamanismo, no celtismo, no romanticismo, no simbolismo e no surrealismo. Coios e coídos como plataformas cara ó outro lado. Mostra de pedras intervidas a doután por divers@s convidad@s.
19.30 Liberdade poética, liberdade de acción.
19.30 Performance de Enrique Tenreiro.
20.30 ¨A vida dende o outro lado¨, presentación do proxecto. Un pasado en presente cara ó futuro…

Organizan e coordinan:
Tono Galán + Xoán Abeleira
co apoio da Concellería de Cultura da Coruña e maila Fundación Luís Seoane.
Participan e colaboran inmensamente: Tiago Alves, Isabel Andrade, Arturo Casas, Pedro Casteleiro, Roberto Castro, Javier Correa Corredoira, François Davo, Julián Díaz, Alfredo Ferreiro, Xesús González Gómez, Begoña Paz, Begoña Pastoriza, Xulia Regueiro, Sol Rivas, Blanca Silva, João Sousa, Enrique Tenreiro, Sofía Torreiro, Ramiro Torres, Karlotti Valle, Ana Zapata…
e vós…outr@s… e máis…
pois estamos abert@s ó Aberto…
SEMPRE A DOUTÁN.

https://www.facebook.com/events/871483949674274/

Publicado en Actos, Exposicións, GSG, Recitais, Soños | Comentarios desactivados en A DOUTÁN