Cen anos da estrea d’As mameiras de Tiresias, de Guillaume Apollinaire. Unha lembranza-homenaxe, por Xesús González Gómez (IV)

La Semaine de Paris, xornal ou revista do que nada sabemos, e que xa publicara unha crónica da estrea, publica unha semana despois a recensión do seu crítico oficial, Camille Le Senne, que era o presidente da Asociación de críticos dramáticos e musicais, así como autor teatral e de libretos de ópera como Le chevalier d’Olmedo, baseado na obra homónima e Lope de Vega.

La Semaine de Paris, 7 de xullo de 1917.

Folletón dramático

[…]

CONSERVATOIRE MAUBEL: «Les Mamelles de Tiresias», 2 actos do Sr. Guillaume Apollinaire

[…]

Porque rir é o propio do home mesmo cando as circunstancias non sexan propicias, Guillaume Apollinaire quixo que tomásemos unha purga de alegría. Convidounos a escoitar, no Conservatorio Maubel, As mameiras de Tiresias, «drama sur-realista en dous actos e un prólogo».

Este bo rapaz do Todo-París nunca negou a cabeza aos que anuncian claramente a intención de pagarlla. Así viñeron en número, en abundancia, en multitude. Na porta amoreábase un público de mitin. A sala, extraordinariamente elástica ao tempo que fenomenalmente espantosa, engulipou como unha píldora o contido dez veces máis grande que o continente. As mulleres eran pisadas mais estaban alegres, os homes comprimidos, mais triunfantes. Unha vez entramos, déronnos un programa ornado cun deseño de Picasso e un gravado en madeira de Matisse. Limos no interior, ou máis ben contemplamos un «poema en círculo» de Pierre Albert-Birot, en cuxa disposición tipográfica figura unha cucurbitácea simbólica. No escenario, vestiario cubista, un cabalo de cartón e decorados verde mazá ou rosa cereixa.

E a peza?… Meu Deus, é unha pequena comedia, moi moral e mesmo dunha moralidade retrógrada. Puido firmala o Sr. Henri Lavedan1, que quere que as mulleres se divirtan mais lles prohibe que se convertan nas iguais dos homes polo libre exercicio dos mesmos oficios. A acción transcorre en Zanzíbar. A negra Thérèse, despois de cear o cocido conxugal, abandona o seu marido par ir emanciparse a París. Preventivamente se de-séxase tirando da súa blusa dous pequenos balóns de celuloide, e convértese en Tiresias (nada do adiviño que informou tan desgraciadamente a Edipo).

Ao ficar só, o marido suple a ausencia da súa muller confeccionando unha innumerábel proxenitura na pota norueguesa: estes fenómenos son produtos de elección que, desde o berce, reportan sumas extravagantes ao seu papá, administrador espelido. Ora, velaí que Thérèse regresa, decepcionada, desplumada, arrepentida. As súas caravanas convencérona de que nada valía a paz do matrimonio e a pitanza ben cocida…

Que dicir? Guillaume Apollinaire sería un Ponsard2 cubista? Cruel enigma! Amo mellor saudar unha certa alegría orixinal, un burlesco natural e rabelesiano na filiación de Ubu roi e render homenaxe á valentía dos intérpretes: Louise Marion, Juliette Norville, Yéta Daesslé e Edmond Vallée.

Camille LE SENNE

La Rampe. Revue des théâtres, Music-halls, Concert, Cinematographes. Paraissant tous les jeudis, publicou o seu primeiro número o 30 de decembro de 1916, cando xa se levaba case dous anos e medio de guerra, e desapareceu en 1937,o encargado da crónica foi o xa coñecido noso G. Davin de Champclos.

La Rampe, 12 de xullo de 1917.

Unha manifestación “Sic”: As mameiras de Tiresias

Os tempos son heroicos mais lúgubres e a «moral da retagarda» necesita, de cando en vez, inxección estimulantes.

O bo de Guillaume Apollinaire, regresado de alá embaixo cunha lasca de shrapnell no cranio, quixo «servir», aínda, mesmo ferido, mesmo evacuado…

Colocouse un falso nariz de cartón, charramangueiro como unha lanterna xaponesa, cubriuse cun vello mantón e ao son dunha orquestra esencialmente composta dun acordeón, unha tixola de fritir e un revólver, serviunos unha xentil comedia cubista que fixo subir de golpe dez graos o termómetro da vella alegría francesa.

Isto titúlase As mameiras de Tiresias, con, en subtítulo: «drama sur-realista en dous actos e un prólogo» e, abaixo: «coros, música e vestiario segundo o espírito novo».

Cumpridos sinceros, meu caro Espírito Novo, é vostede considerabelmente gracioso, máis divertido, xúrollo, que as obras completas de Émile Faguet.

Polo tanto, este excelente Tiresias exhibiunos as súas mameiras, o pasado domingo, na sala branca e azul –as cores de Xoana de Arco e do mes de María– do Conservatorio… Renée Maubel, alá embaixo, no derradeiro recanto pintoresco do antigo Montmartre.

Como era o día das andrómenas, anunciárase o espectáculo para as dúas e media e abríronse os despachos ás cinco.

Ambiente turbulento, pintoresco, mesturados burguesía e cubismo.

Rachilde fala. A cor do pano desagrádalle:

–Erguede o pano!, berra, é demasiado azul!

A dona do lugar, a Sra. Renée Maubel, ostentaba un soberbio vestido «esmeralda violenta» que fai encrespar as retinas e dúas señoritas evidentemente cubistas vernizáronse en amarelo cru a súa cariña de aprendiza en folga, mentres se untaban as pálpebras de azulete.

Lamentei non ostentar un traxe cor limón non maduro e un sombreiro de xendarme en papel vermello. Non se pensa en todo.

Paul Poiret é impresionante. Nada. Sorrí. Está no seu mundo en todo este cubismo integral. Está soberbiamente vestido cun uniforme azul horizonte con funda de revólver, correas inglesas para enganchar a espada e xulgo albiscar, ao seu carón, cartucheiras mexicanas. No seu pescozo e no seu quepis resplandece, por outra parte, a estrela de ouro dos oficiais de administración.

Velaí Jean Cocteau, pálido e doente; Maurice Verne, encantador e atarefado que fala de farrapos modernos co triunfante Robert Rousseau.

O príncipe Paul Fort3, Zig Brünner, Roland Dargelès, Berthe Dangennes, Révonne constitúen a tea de fondo moi parisiense deste decorado infinitamente parisiense.

Victor Basch semella divertirse considerabelmente, mais que na estrea de L’Élevation e Léo Claretie –nas atribucións talentosa que me escuso hoxe de pisar– mantense á marxe.

Mais onde está Picasso. Onde está Erik Satie? Os dous mestres brillan pola súa ausencia

****

Perante as candeas que se acenden, entrevisto ao pintor Férat, que compuxo e executou o decorado.

–É moi simple, explícame este príncipe do cubismo, comprei papel de cor por sete francos e medio, corteino en fitas e pegueino nos bastidores de cada lado do escenario. E xa está.

–Podería explicarme, mestre, que representan eses rectángulos de papel de xornal aplicados irregularmente sobre esas cordas de papel rosa?

–Iso son as ventás! E, mire, e ese anaco de papel azul, alá, sobre o rectángulo negro, é unha cortina detrás da ventá. é para marcar a intimidade do fogar familiar.

–Ah, ben! Moi ben! Mil grazas, mestre!

****

Retórcense, aplauden, patean. algúns chíos de animais. Rachilde ouvea:

–Ide buscar os axentes, hai toleiróns na casa!

Voume, os ollos enlouquecidos de cores berronas e de formas aterradoras, os oídos furados polos disparos de browning da… «orquestra».

Teño cubismo por todas as partes. E paréceme que o honesto cocheiro que rexeitou «cargarme» á saída, me berra, desde o alto do seu asento:

–Veña, especie de cubo!

Sen dúbida oín mal.

G. Davin de Champclos

Case tres semanas despois, Davin de Cahmpclos continuaba a buscar a Satie e a Picasso.

La Presse, fundado en 1836 por Émile Girardine, foi o primeiro dos grandes xornais populares franceses do século XIX. Contou entre os seus colaboradores e folletinistas nomes como George Sand, Victor Hugo, Alexandre Dumas, Gérard de Nerval, Théophile Gautier, etc. Politicamente pasou por diversas etapas e en diversas ocasións cambiou de dono, e en 1917 era, digamos, pro gobernamental. O xornal deixou de aparecer cando lle faltaba un ano para cumprir o século. Edmond Épardaud empezaba naquel entón, como quen di, a súa vida literaria, que cedo tomaría o camiño da nova arte que atraía ás multitudes: o cinema. En 1920 dirixiría o seu primeiro filme, tamén foi guionista, traballando, entre outros, con Jean Epstein. En 1927 fundou a revista Cinèma e asi mesmo foi director de diversas coleccións de libros dedicados a actores e actrices cinematográficos.

La Presse, 12 de xullo de 1917.

OS GODOS E OS OSTROGODOS DA LITERATURA

[…]

Sería facerlle demasiada honra ao Sr. Guillaume Appollinaire e ás súas Mameiras de Tiresias, representadas estes últimos días no pequeno escenario dun Conservatorio especial, tomar a ambos por tema de catilinarias fulminantes e estrondosas. Hai cousas que non merecen que nos enfademos por elas. Hainas que nin mesmo merecen o desprezo, porque o desprezo é aínda unha forma de consideración. O silencio nestes casos é superior ao desprezo; mais como silenciar un escándalo que levanta tanta indulxencia e admiración? E o mellor medio de acabar dunha vez por todas con estas bufonerías surrealistas e extra-literarias non é precisamente asignarlles o verdadeiro lugar ao que poden aspirar? Porque, en fin, se o lamentábel autor d’As mameiras de Tiresias ten o dereito a nos convidar á representación dun drama surrealista, non ten dereito a nos amolar. E velaí o que esencialmente importa nun asunto que se reclama do espírito!

O caso do Sr. Apollinaire non é o único; se o fose, talvez seríamos bastante receptivos a atopalo encantador. Mais nunca as extravagancias e as trasnadas foron tan numerosas e tan agresivas. Acaparan unha enorme parte da nosa dispoñibilidade en papel e produtos diversos, así como en man de obra. Non se dubide da cantidade considerábel de obras, de manifestos, de folletos a que deu lugar xa a literatura denominada futurista, que en Francia representa dignamente o pai das mameiras surrealistas do pseudo-grego Tiresias.

Algúns artigos bastante sinceramente anticubistas valéronme a honra de recibir do cuartel xeral dos futuristas aliados, que está en Milán, as obras case completas de Marinetti, Boccioni e outros profesores de Picasso, de Erik Satie e de Apollinaire. Que impresionante lamacenta vaga! Cada día o carteiro vérteme, solidamente empaquetadas, atadas e luxosamente «recomendadas» as producións tristes dos apóstolos da arte nova. Consérvoos preciosamente como testemuños definitivos da melancolía humana!

Terei que lembrar os principais mandamentos da lei futurista? Destruír a sintaxe dispón os substantivos ao azar do seu nacemento; empregar sempre o verbo en infinitivo para evitar sometelo ao eu do escritor; abolir o adxectivo para que o substantivo conserve a súa propia cor; abolir o adverbio para evitar que as palabras se vinculen entre si; cada substantivo debe seguirse do seu dobre analóxico como home-cazatorpedos, muller-taberna; nada de puntuación; só procurar o feo en literatura como en calquera outra cousa; odiar a intelixencia e a imaxinación, etc. etc.

Estas aberracións coñécense desde hai varios anos no mundo enteiro, porque o futurismo, como toda relixión, aspira ao universal; non por iso son menos magoantes e non é certamente culpa de Guillaume Apollinaire se non acapararon aínda a totalidade dos espíritos.

[…]

Edmond ÉPARDAUD

Le Cri de la France, do que nada sabemos, debía ser unha publicación máis ou menos nacida ao acougo da guerra. Talvez só unha folla voandeira que aparecía de cando en vez, seguindo unha vella tradición francesa que titulaba «Le Cri de la France» a proclamas políticas en defensa dunha tendencia determinada ou a chamamentos de loita contra o estranxeiro. Ou tamén poida ser que fose unha publicación satírica, como a que existiu de 1950 a 1975 e se titulaba Le Cri de la France. Le cri de Paris. Non o sabemos, en todo caso, velaí o «solto» que publicou en xullo de 1917, no que se propón outro acrónimo para a revistas Sic.

Le Cri de la France, 12 de xullo de 1917.

As mameiras de tiresias apartou de Guillaume Apollinaire a moitos dos seus admiradores. Algúns deles xa chaman a SIC (Science, Idée, Couleur) Sociedade de Incoherencia e Charlatanismo.

En Le Pays, como vimos, xa se falara abondo de Apollinaire, da súa obra, da polémica (sic) con algúns pintores cubistas. No mes de xullo, o gran Victor Basch, nacido en Budapest en 1863, de ascendencia xudía, profesor de alemán e de estética nas universidades de Rennes e Nancy, encargado de diversos cursos de literatura e lingua alemá na Sorbona a partir de 1906, socialista, dreyfusard, co-fundador da Liga francesa para a defensa dos dereitos do home e do cidadán, que loitou contra o ascenso do fascismo, a favor da Frente popular francesa e dos republicanos españois, que se opuxo sempre con todas as súas forzas á extrema dereita, polo que en 1930 foi ferido gravemente por militantes monárquicos, e que en 1944 foi asasinado no seu domicilio, conxuntamente coa súa muller, pola milicia de Vichy. Sobre o seu corpo os milicianos escribiron: «O xudeu sempre paga». Foi autor de libros sobre Schiller, Kant e Max Stirner entre outros. Diciamos, no mes de xullo Basch publica neste xornal un longo artigo sobre a obra de Apollinaire no que máis que falar da obra, que comenta, en termos, acho eu, trabucados a maioría das veces, fala da súa mocidade, das loitas «literarias» da súa mocidade.

Le Pays, 15 de xullo de 1917

CRITICA DRAMÁTICA

Conservatoire de Mme Renée Maubel, As Mameiras de Tiresias, drama sur-realista de Guillaume Apollinaire.

No cume da cña sagrada. Esta pendente que o meu faco gravou a pasos lentos e penosos, as lembranzas dos meus dezaoito anos veñen aromatizar a rúa Lepic, que o necesita singularmente… Le Chat Noir: o verdadeiro, o dos venres polo serán no que a batuta do xentilhome cabareteiro Rodolphe Salis reunía un poetas en noviños e os pintoriños de xenio. Willette, lembras a comedia de Pigault Lebrun que interpretamos no obradoiro do bo pintor alsaciano Alheim? Willette, de cabelos roxos e de pel leitosa que esbozara xa, na súa fantasía, os seus Pierrots e as súas Colombines apocalípticas, Alphonse Allais, o príncipe do humor de Montmartre, Maurice Donnay, que modulaba os seus primeiros versos de amor tan cheos de tenrura e de retrousos… Labeiter, chamado Jean Rameau, a quen Louis Tiercelin e mais eu servimos de testemuñas para declarar o seu fillo na alcaldía en que o empregado de Estado civil non comprendeu nunca cal era a súa profesión. Kantiano evolucionista do que eu me gababa; Jean Rameau non era aínda o poeta solicitado e amaneirado dos salóns ben pensantes, senón que trouxera do seu país vasco os poderosos poemas de La vie et de la mort; Laurent Tailhade, que era xa nos seus versos líricos un dos máis truculentos verbais da nosa lingua… Le Rat mort, Le Clou, todos os cabarés de arte dos que falaba publicamente no Congreso de Psicoloxía realizado en Munich en 1895, que era alá e non na Sorbona, nin no colexio de Francia, que se forxaba, entre o fume das paipas, as cabeleiras lixeiras das modelos e a espuma loura dos bocks, a estética francesa.

E en medio desta evocación que cheguei á rúa de Orient, ao teatro da Sra. Maubel. Preto de cincocentas persoas se amoreaban diante da porta de entrada. Os críticos profesionais pasaron apuros para poder entraren. Antes de que se erguese o pano, percibíase que a MANIFESTACIÓN SIC do 24 de xuño de 1917 –tal como o clama o programa adornado cun suxestivo deseño de Picasso e dun potente gravado en madeira de Matisse– sería nova, turbulenta e tumultuosa a pracer. Ao meu parecer, non o foi abondo. Autor, actores, músicos e decoradores oficiaban coa gravidade de hierodulas e o público estaba de acordo: era aquí e non no teatro Réjane que se celebraba A misa das cinco. Non se trataba dunha farsa de pintores á que algúns bos compañeiros da arte convidaran aos seus camaradas canosos: era unha gran manifestación de arte, a revelación dun canon dramático novo, o drama sur-realista, cubista e simunalteísta. Polo tanto, os vellos camaradas non tiñan o dereito a rir, senón a escoitar atentamente e, o que é peor, a xulgar.

E o espectáculo comezou diante do pano baixado. Á maneira do Fausto de Goethe –moi simplemente. O director do teatro revelounos as intencións do poeta, e estas intencións son nobres e foron expostas cunha elocuente retórica: a vida enteira representarase nas táboas; o dramatista, cun gran cinto na man, flaxelará os vicios e os ridículos do seu tempo; non se deterá ante ningunha convención, ante ningunha conveniencia, ante ningún respecto humano; será Aristófanes, Plauto, Rabelais, o Anatole France de Crainquebille. O programa sorrinos e nós demandamos soamente ao autor que manteña a súa promesa.

E o pano érguese en Zanzibar. Decorado de Parade, dos ballets rusos: nas portas, vermello, verde amarelo, azul, inscricións diversas, igualmente incomprensíbeis. Como protagonistas, negros, á maneira [palabra incompleta] do inenarrábel Gassier4, un marido e a súa muller, chamada Thérèse. A muller, aínda que zanzirebeña, bota discursos que non desaprobarían de maneira ningunha as Srs. De Schlumberg, Avril de Sainte-Croix, Léon de Brunschveig, Alice La Mazière, Legrand-Falco, Suzanne Grinberg e a miña grande amiga do proceso de Rennes, a nosa Séverine: a muller é o embigo do mundo; ten dereito a todo, aspira a todo; quere converterse en eléctricista, concelleira municipal, deputada, ministra, presidente da República, e sobre todo soldado [soldate], cabo [caporale], sarxenta, tenente [lieutenante]5, xenerala, quere facer a guerra por iso, nova amazonas, se corta os seos que resultan ser vulgares laranxas coas que fai malabarismos e se viste de home; vai converterse no profeta, adiviño, Tiresias. Todo vai acompañado dun coro ultralírico coas palabras «Dáme xamón», e unha canción popular

E a pesar de todo a panadeira,

Cada sete anos muda de pel.

Cada sete anos esaxera…

O marido rebélase: xa que a muller se fai home, el farase muller e traballará copiosamente na repoboación de Zanzíbar. Ao mesmo tempo –velaí o simultaneísmo–, xotos bátense en duelo. Aparece un xendarme marabillosamente vestido e gravemente montado nun cabalo de cartón cuxas evolucións son dunha inmensa comicidade; mais no canto de perseguir os duelistas, prefire cortexar a Thérèse, que, aínda que vestida de home, lle semella sensual. Ao mesmo tempo evolucionan dous quioscos de xornais. Música e o pano cae.

Érguese de novo. Continuamos a estar en Zanzíbar, no mesmo decorado. O marido realizou a súa ameaza. Mediante un procedemento que ten o erro de non revelar á Comisión senatorial e ás Academias de Medicina e de Ciencias Morais e Políticas que estudan a cuestión, converteuse na célebre Nai Gigogne que se propuxo ser. O escenario está cheo de canetas, de berces e de pequenas camas nas que chía, chora e vocifera un pobo de cativos: o marido xerounos unicamente mediante a forza da súa Vontade. Aínda máis, aliméntaos co leite da súa paternal, ou máis ben, maternal tenrura. Para atender os gastos que lle causa a súa proxenitura, escribe novelas que se tiran –vese ben que é en Zanzíbar– a centos de miles de exemplares. Algúns nenos desfilan diante de nós: unha rapaza grande en camiseta obtén un certo éxito entre espectadores maiorciños. Apareceu un reporteiro enviado por un gran xornal para estudar os procedemento da creación masculina. Dá aos zanzibereños novas de Europa, le comunicados e coméntaos á maneira de La Liberté e de L’Écho de Paris. Velaí, finalmente, a Tiresias que di a boaventura a todos os asistentes; mais el, ou máis ben ela, percibe ao seu marido e, baixo a clámide do adiviño, o seu corazón de muller volve latexar. Dáse a coñecer ao seu antigo compañeiro de vida e este, á súa vez, esquecendo as súas funcións de proxenitor e de incubadora, volve ser o macho que nunca deixou de ser. Intercambian os seus vestidos: a muller volve pór no seu lugar as laranxas e, xa non só mediante unicamente a vontade, terán moitos nenos. Coro final e o pano.

****

O éxito d’As mameiras de Tiresias foi moi vivo, o que non é asombroso, visto que agás os críticos, estamos nunha sala enteiramente formada por amigos e adeptos que foi representada. No que respecta aos pobres críticos que non pertencen á capeliña, estaban moi incómodos. Polo que respecta a min, ao volver á miña casa, púxenme a reflexionar, e velaí, máis ou menos, cal foi o meu soliloquio.

A peza de Guillaume Apollinaire é un drama sur-realista, é dicir, falando en francés, un drama simbólico. Que é un drama simbólico? Seríame difícil dicilo, xa que os dramas de todas as literaturas son simbólicos ou, cando menos, teñen a pretensión de selo. Todo individuo, con efecto, só é el mesmo, o único, como di Stirner, o singular, como di Kierkegaard, mais ao mesmo tempo participa da comunidade humana; é un representante, un símbolo desta. Canto máis grande, nobre, comprensiva é esta parcela da humanidade, máis o personaxe é un representative man, máis encarna, simboliza o que en nós é verdadeiramente humano, o que en nós é divino. O Prometeo de Esquilo é o símbolo da rebelión do Home-Deus contra as forzas fatais que o asoballan; Edipo é o símbolo do home que tritura a inelutábel Fatalidade; Antígona, o símbolo da humana Piedade; Lear, o símbolo do pai crucificado pola ingratitude dos seus fillos; Lady Macbeth, o símbolo da ambición que, para se apouvigar, non recúa diante dunha cadea sen fin de crimes; Calibán, o do mono malvado e lúbrico que o home, mesmo o situado máis alto na escala dor seres, nunca deixou de ser; o Xuíz de Zalamea, de Calderón, o símbolo da xustiza que non se inclina diante da forza; o Cid, o símbolo do valor e do amor novo e vitorioso; Horacio, o do «lavado de cerebro»; Poliectes, o da fe máis forte que o amor; Fedra, o do amor que transgrede todas as leis humanas e divinas e que, aínda sentíndose culpábel, o desexa, porque chegada a unha certa intensidade, a paixón por culpábel que sexa, excúlpase como todo o que é grande; Alcesto, o símbolo de home que coñezo ben, que vituperan e sermonan e non arden menos polos belos ollos de Celimen; Filinto, o dos diplomáticos que estreitan a man a todo o mundo, para lavalas logo como fixo Pilatos; Giboyer, o dunha grande intelixencia que as loitas da vida impediron ser ao mesmo tempo un gran carácter; o Sr. Poirier, o símbolo da pueril vaidade burguesa, e o duque de Presles, o da lixeireza e a da grosería dos Señores que, pretendidamente, descenden dos Cruzados; o home de amor de Porto-Riche, o símbolo do Don Juan contemporáneo a camiñar sobre o corazón das mulleres que ama; Nora, o símbolo da muller que, ao percibir que o home ao que deu todo é indigno dela, lanza lonxe dela o xugo que adorara; o doutor Stockman, o símbolo magnífico dos homes que, fronte á maioría compacta, están orgullosos de estaren sós coa verdade que saben que só eles posúen.

Se Guillaume Apollinaire xulgou facer algo novo ao escribir un drama simbolista, equivócase. Que saiba que a primeira condición dun drama simbólico é que a relación entre o símbolo, que é sempre un signo, e a cousa significada, sexa inmediatamente discerníbel. Acontece así con As mameiras de Tiresias? Creo adiviñar que é unha sátira contra o feminismo ou máis ben contra os excesos do feminismo. As mulleres fan ben en tirar as laranxas da súa blusa, non por iso son menos mulleres, e á primeira ocasión propicia, volven colocalas. Non estou lonxe de crer que isto sexa falso.

Polo demais, pasei un bo serán. O entusiasmo que percibir subir arredor miña, se non o compartín, rexuveneceume. Todo entusiasmo, calquera que sexa o obxecto, é fermoso en si e saúdo, desde a miña mocidade reencontrada por un momento, estes mozos que procuran un ideal artístico novo e –quen sabe– que descubrirán talvez no mar infinito do Belo algunha illa nova onde se desenvolveran grandes flores que respirarán aqueles ou aquelas que virán despois de nós.

Victor BASCH

O Mercure de France avanzara, como vimos, en maio de 1917 o título da obra de Apollinaire. Cando a representación, non deu ningunha información nin publicou ningunha recensión. No número correspondente ao 16 de xullo de 1918, Jean Gourmont, na sección «Crónicas», dá a noticia da publicación d’As mameiras de Tiresias e escribe o seguinte:

O domingo 24 de xuño de 1917, nun pequeno teatro da rúa Orient, en Montmartre, representouse diante da sagrada falanxe dos críticos e das mulleres de letras, que constitúe a opinión parisiense, a primeira peza cubista: As mameiras de Tiresias, de Guillaume Apollinaire. Talvez é unha data literaria. A novidade desta peza, de deseño violento, está menos no tema que só quere ser unha interesante fantasía que no decorado sintético que a envolve e na fórmula que rexeita completamente o vello realismo usado e perfeccionado até a fotografía, do teatro actual; que rexeita tamén os vellos accesorios artificiais do pesimismo e da falsa psicoloxía amorosa».

A continuación Gourmont reproducía a entrevista que con Apollinaire publicara Le Pays, o día da estrea da obra, dicindo, o cronista do Mercure, que só quería dar as opinións de Apollinaire sobre na «nova estética». O que non quería Gourmont, con toda evidencia, era «mollarse». A citada entrevista, realizada por Gaston Picard, pode encontrala o lector nas primeiras páxinas deste traballo.

E acababa no crítico de Mercure de France:

Eisnos aquí iniciados na arte cubista. Non é moito máis simple, con efecto, reunir baixo esta mesma apelación, os ensaios novos da arte, da poesía, da pintura e do teatro, isto permitirá tamén aos burgueses moquearse sen esforzo.

NOTAS

1 Henri Lavedan (1859-1940), dramaturgo católico e, segundo din, liberal.

2 François Ponsard (1814-1867), poeta e dramaturgo francés de moito éxito, sobre todo como dramaturgo, no seu tempo.

3 «Príncipe dos poetas», evidentemente.

4 Alfred Gassier (1849-1907), historiador e dramaturgo francés, especialista no teatro español.

5 Basch enumera todas estas profesións pondo o substantivo en feminino.

Esta entrada foi publicada en GSG, Guillaume Apollinaire, Referentes, Traducións, Xesús González Gómez e etiquetada , , . Garda a ligazón permanente.

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará Os campos obrigatorios están marcados con *