“Soño, por tanto fago a revolución. A escrita surrealista ao servizo da revolución”, por Alexandre Massipe, trad. Xesús González Gómez

Fins de 1918, Occidente está devastado e atravesa unha crise moral e ideolóxica sen precedentes. De promesa de progreso e de benestar, a técnica mudou en máquina de matar. Ademais, os tratados de paz de 1929 e 1920 deseñan un novo mapa político de Europa: os grandes imperios (Austro-húngaro, Otomano) desaparecen, Europa perde a súa preponderancia económica mentres que a expansión do Xapón e dos Estados Unidos se afirma. A democracia liberal triunfa, mesmo que acha a oposición de novos réximes políticos. Aí, en Italia, a ditadura fascista de Mussolini instálase no poder en 1922 e, en Rusia, a revolución bolxevique ve a vitoria dos comunistas e conduce á creación dunha Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas (U.R.S.S.). Afirmando unha vocación nihilista exacerbada, o movemento dadaísta, fundado en 1916, rexeita o mundo tal como está organizado. No entanto, desde 1920, as relacións entre Dada e André Breton fanse conflitivas: «O manifesto dada 1918 semellaba abrir todas as portas mais descubrimos que estas portas daban a un corredor que xiraba sobre si mesmo» (Breton 1999, 464). Se Breton lanza a orde de deixar todo, isto non pode bastar e convén de agora en adiante actualizar os medios que permitan á revolución ocorrer. O desexo, a imaxinación, o azar e os soños deben renunciar a ser meras comparsas para coller no seu colo o corpo do destino revolucionario. Deter o movemento desta sociedade inicua propondo novas pistas capaces de refundaren o entendemento humano, tal é, xa que logo, a partir de 1922, a folla de ruta de Breton. Se os surrealistas rexeitan se pregaren ás ordes da sociedade capitalista e se moquean dun racionalismo omnipotente, é con toda naturalidade que se mergullan nas angustias do inconsciente e do soño. Breton á cabeza.

En 1919, a miña atención reparara nas frases máis ou menos parciais que, en plena soidade, á espera do sono, se fan imperceptíbeis para o espírito sen que sexa posíbel descubrirlles unha determinación previa. Estas frases, moi gráficas e dunha sintaxe perfectamente correcta, parecéranme elementos poéticos de primeira orde. Limitábame ao principio a retelas. (1988, 274)

Como explicar, nos surrealistas, esta grande atención concedida á linguaxe? A psicoloxía demostrou en diversas ocasións que, cando falamos, apenas, como media, enunciamos un 10% de palabras útiles, o resto está constituído por puras funcións fáticas1 cuxa única finalidade é nos relacionar cos outros. O famoso, Bos días, vai todo ben?, que o médico nos dirixe cando imos visitalo, ilustra amplamente este estado de feito. Se imos ao médico, é que a fortiori algo non vai ben! No entanto, este Bos días, como vai vostede? é unha operación lingüística fundamental que nos permite estabelecer un primeiro vínculo entre o médico e nós. Por esta razón constitúe un paso obrigado para iniciar os primeiros segundos do noso intercambio de palabras, mentres que o factor socializante se converte na primeira función que o home recoñece á linguaxe. Así, moitas veces, falamos de todo e nada, do bo e do mal tempo para pasar ou, peor, matar o tempo. É a esta palabra usual e moribunda que os surrealistas opoñen dous novos tipos de escrita: a escrita automática e o relato do soño.

Pódese, por tanto, afirmar que a escrita automática pertence ao dominio dos soños e do inconsciente? A resposta non se pode resolver tan facilmente e, sen dúbida, sería máis xusto dicir que o soño constitúe a materia base sen a cal a práctica da escrita automática é imposíbel. O propio André Breton non se equivoca cando define a escrita automática como un método consistente en escribir o máis rapidamente posíbel sen control da razón e «fóra de calquera preocupación estética ou moral» (32). Para escribirmos automaticamente, nun estado próximo ao sono, o individuo debe ceder e intentar así «escapar ás coaccións que pesan sobre o pensamento vixiado» (1999, 476). A escrita automática convértese na marca da submisión do poeta ás palabras. Xa non se trata de procurar a bela rima porque de agora en adiante son as palabras quen conducen o baile. Deste modo, o traballo de escrita non é nin voluntario (non se elixe unha palabra porque soe mellor que outra) nin controlado (non se volve en ningún caso sobre o que xa se escribiu). Ademais, para demostrar a veracidade das experiencias de escrita surrealista, Breton, desde o Manifesto de 1924, «vincula explicitamente o descubrimento da escritura automática ao monólogo incontrolado que Freud2 intentaba obter dos seus pacientes» (1988, 1123). Igual que o soliloquio freudiano, a escrita automática debe permitir a liberación dunha palabra oculta. Sigue lendo

Publicado en André Breton, GSG, Referentes, Xesús González Gómez | Etiquetado , , , , | 1 comentario

Arthur Cravan en Barcelona, por Xesús González Gómez

Cando se inicia 1916, Europa leva case ano e medio en guerra, inmersa nunha guerra sucia, nun «sumidoiro de sangue, imbecilidade e lama», como diría André Breton anos máis tarde. Moitos foron os que ao inicio desa guerra sentiron o chamamento da «patria»: non esquezamos a deshonra de todos os partidos socialistas do occidente europeo. Moitos intelectuais loan á patria e os seus heroes: é a hora do sangue e da terra, non paga a pena dicir os seus nomes. Mais houbo os refractarios de sempre, os que escaparon como puideron a ese caos de sangue e imbecilidade. Uns fuxiron á neutral Suíza. Outros viñeron a España e instaláronse, maiormente, en Barcelona, que está a sufrir un crecemento industrial inusitado debido ás vendas aos países en conflito. Ao mesmo tempo, o movemento obreiro non se deixaba «amilanar», e as folgas, as persecucións policiais e patronais, os mortos e feridos, enchían as rúas barcelonesas. Moitos revolucionarios europeos fixeron os seus primeiros pasos neses anos da primeira guerra na cidade catalá: lembremos, simplemente, a Victor Serge.

Entre os que chegaron a Barcelona estaba un mozo boxeador, poeta e outras tantas cousas máis: Arthur Cravan, de nome verdadeiro Fabian Lloyd. Antes de aparecer en Barcelona, a inicios des 1916, estivera en París, Francia, onde entre os intervalos de combates de boxeo, publicaba unha revista, Maintenant, cuxo bode expiatorio era André Gide. Cravan era de nacionalidade inglesa, sobriño de Oscar Wilde e a el as guerras non lle interesaban, a non ser a súa propia particular, talvez contra si mesmo. Se ben aguantou como o puido os primeiros meses de guerra en París, cedo soubo que debía de abandonar aquel territorio, polo que decidiu virse a Barcelona, onde xa había unha colonia de artistas estranxeiros que fuxiran do masacre europeo (Gleizes, Marie Laurencin, Valentine de Saint-Point, a autora do manifesto da muller futurista –proximamente aparecerá unha antoloxía desta autora na revista dixital Palavra Comum), a finais de 1916 chegaría Francis Picabia, que se atoparía con Cravan, etc.; e onde xa estaba instalado o seu irmán Otho Lloyd coa súa compañeira Olga Sacharoff. Tanto Lloyd como Sacharoff viviron até a súa morte, en 1973 e 1967 respectivamente, en Barcelona1. Non imos relatar nada, todo isto cóntao moi ben Maria Lluïssa Borràs no seu excelente libro Arthur Cravan. Una biografía (Barcelona, Sirmio-Quaderns Crema, 1993). Maria Lluïsa Borràs coñeceu a Otho Lloyd, e serviuse moito (e moi ben) das súas informacións para artellar esta biografía.

Hoxe tráenos aquí un labor máis prosaico: a transcrición (e tradución ao galego) de diferentes noticias que durante o primeiro semestre de 1916 apareceron sobre Arthur Cavan en diversos, non todos, órganos da prensa Barcelona. No entanto, a partir de xuño dese ano, desaparecen as novas sobre Cravan na prensa tanto barcelonesa como catalá, aínda que se sabe que en novembro embarca no Montserrat con destino a Nova York, e que un dos pasaxeiros dese mesmo barco era León Trotski, que fala, sen citar o seu nome, de Cravan na súa autobiografía: A miña vida.

A primeira vez que ese ano de 1916 aparece o nome de Cravan na prensa Barcelonesa é o día 6 de febreiro (domingo), no xornal El Poble Catalá, na sección de deportes, no apartado boxeo. Velaí a noticia íntegra (traducimos):

Boxeo

Diante dunha concorrencia bastante numerosa tivo lugar a noite do xoves no «ring» do Iris Park a anunciada velada deste deporte.

O primeiro combate Montero-Solé declarouse a Solé vencedor por puntos.

Seguiu despois Mora-Driscoll que realizaron un match moi malo. Quedou vencedor por puntos Mora.

O combate Aflack-Fred Jack non foi nin moito menos do que se esperaba. Foi aburrido e monótono. Proclamouse vencedor a este último. Acto seguido subiron ao «ring» Jim Bleick e Félix Pomés.

Ao chegar ao cuarto asalto, o árbitro declarou vencedor a Pomés por usar certas incorreccións o seu contrincante Jim Bleick. Por fin chegou o combate Cutchet-Hoche.

Desde o primeiro asalto viuse a superioridade de Hoche que o dominou de gran maneira.

Á metade do segundo asalto, o árbitro señor Cravan, con grande acerto e moitos coñecementos do seu cargo, declarou vencedor a Hoche, dando por acabado o match, ao que houbo quen se opuxo (dúas liñas, as finais, ilexíbeis).

Antes desta noticia, o nome de Cravan, que nós saibamos, só aparecera unha vez na prensa catalá anterior a esa data. Foi no Diario de Reus, o martes 28 de outubro de 1913. A noticia, como comprobará o lector, nada ten a ver coas veleidades boxísticas de Cravan, senón coa súa outra actividade, a de escritor. Velaí o texto íntegro (traducido ao galego), que aparecía en portada.

CRÓNICA PARISIENSE

Os mortos que vos matades…

__________

Época de crédulos

Vivimos nunha época de prodixiosa credulidade, de contos de bruxas e de aparicións.

O outro día o excapitán Mayer, que foi condenado a dez anos de prisión como asasino da baronesa Ollivier, e que hai pouco saíu da prisión, anunciou nos xornais que ía pedir a revisión do seu proceso, xa que a baronesa goza de perfecta saúde.

Vive en Florencia, declara o excapitán, como poden testemuñalo con xuramento numerosas persoas que a viron sa e salva.

Agora un escritor inglés, Arturo Cravan, publica na súa revista «Now»2 un artigo «sensacional», en que afirma que o famoso poeta Oscar Wilde non morreu.

–Eu vino, afirma Arturo–, e non en soños, senón perante unha mesa de «pintado pino», quero dicir, de manxares suculentos e de viños deliciosos. E bebemos moito os dous. E non me veñan con que é comento o que digo; eu non podo enganarme, xa que Oscar Wilde é o meu tío.

Xa antes da súa morte suposta sospeitábase que Oscar Wilde era, con efecto, o seu tío, o que vén confirmar tan inesperadamente un sobriño.

Sexa o que for, o certo é que Oscar Wilde non morreu, e se non morreu é evidente que ha de vivir en Florencia, como a Baronesa.

Numerosos espectros aparecen esta tempada, en que escasean a actualidade vivinte e latexante. […]

Echauri

Se o nome de Cravan non aparece case, en realidade só demos con este referencia que acabamos de traducir, tanto na prensa barcelonesa como catalá, o certo é que na barcelonesa aparecerá, a partir de febreiro de 1916 profusamente, até que desaparece a finais do primeiro semestre do devandito ano.

A seguinte noticia que sobre Cravan na prensa de Barcelona é do 4 de marzo. Noticia que reproducen case todos os xornais e semanarios, ben en lingua castelá, ben en lingua catalá. Velai a pequena noticia ou «solto»:

No Real Club Marítimo de Barcelona renudáronse as clases de boxeo, baixo a dirección do profesor Mr. Arthur Cravan, sendo numerosas as inscricións.

A verdade é que deben pasar uns cantos días, case vinte, para que o nome de Cravan volva saltar ás columnas da prensa barcelonesa. O día 23, La Vanguardia, na sección «Deportes y Turismo», dá a seguinte noticia: Sigue lendo

Publicado en Arthur Cravan, GSG, Referentes, Traducións, Xesús González Gómez | Etiquetado , , | Comentarios desactivados en Arthur Cravan en Barcelona, por Xesús González Gómez

A razão do perverso

Para o Mário Herrero, poeta.

A canção proscrita
invade os corpos
em posição auroral
sobre toda extinção,
campos desarmados
ardem sob os dedos
como a fome plena
do país exilado em nós:
uma sombra derrama-se
desde a vulva da luz,
equidistante no poema
a lufada última do vivo
e a convulsão do obscuro.

Publicado en GSG, Poemas, Ramiro Torres | Etiquetado , | Comentarios desactivados en A razão do perverso

Unha fotografía descoñecida de Paul Éluard

Acho na rede, e comparto esta fotografía pouco coñecida de Paul Éluard apertando unha muller non identificada.

 

Publicado en Fotografías, Paul Éluard | Etiquetado | Comentarios desactivados en Unha fotografía descoñecida de Paul Éluard

Dúas homenaxes máis a Benjamin Péret, por Xesús González Gómez

Hai pouco entregábamos nesta mesma web a versión dos textos de homenaxe a Benjamin Péret que co gallo do pasamento do poeta surrealista publicaron as revistas Socialisme ou Barbarie e Noir & Rouge.
Hoxe, seguindo aquel camiño, entregamos dúas homenaxes máis da esquerda non «oficial» ao autor de Eu non como dese pan. A primeira está escrita por aquel que, desde 1945, máis ou menos, foi o seu gran compañeiro de aventuras políticas, Manuel Fernández Grandizio Martínez, coñecido como Munis (véxase a súa entrada en Wikipedia, para unha primeira información), a quen coñeceu durante a guerra civil española. Non imos, aquí e agora, porque non é ese o noso cometido nestes momentos, relatar as aventuras políticas en que estiveron implicados os dous amigos (1). Hoxe queremos traer aquí, simplemente, o texto-homenaxe a Péret que Munis publicou en Alarma, o órgano e boletín informativo do Fomento Obrero Revolucionario, última aventura política de Péret. Anote o lector: a derradeira militancia de Benjamin Péret foi nunha organización revolucionaria de obediencia española.
Alarma empezou a se publicar, a ciclostil, en 1958, en París, e desapareceu en 1988, un ano antes da morte de Munis. O boletín tivo tres etapas: unha primeira que vai de 1958 a 1962, e que consta de 10 números. Digamos que nos cinco primeiros números o lector debía dirixir a súa correspondencia a Jean Schuster, membro do Grupo surrealista. A partir do número 6, a correspondencia debería dirixirse á tamén surrealista Nicole Espagnol, a compañeira de Alain Joubert. O enderezo de Nicole Espagnol apareceu en Alarma até 1978-79, cando o Fomento Obrero Revolucionario contou con tres ou catro militantes en Barcelona. Durante esta primeira época, á parte de Munis, asinan traballos e informacións: Víctor Fuentes (o autor de La larga marcha al pueblo de las letras españolas 1917-1936, de Los mundos de Buñuel e de La mirada de Buñuel), F. Foix, Adriana Broto, R. Aro, Jacinta Guerrra, etc., que soan case todos a pseudónimos.
A segunda xeira vai de xuño de 1962 a outubro do ano seguinte, e consta de catro números. E a terceira e última, a máis ampla e a «mellor editada», iniciouse en outubro de 1977 e finalizou en xullo de 1988, cun total de 25 números, e contou entre os seus colaboradores con J. Castro, F. Castells, E. Parra, etc., todos de Barcelona.
O texto de Munis sobre Péret apareceu no número catro de Alarma e debido ao particular español do seu autor, que se expresaba mellor en francés, cando escribía, dámolo en español, corrixindo, iso si, grallas evidentes e acentos que non se colocaron, mais sempre intentando non terxiversar o que escribiu Munis.

BENJAMIN PÉRET

L’heure de dormir est passée
Asperge
Commen passent les oeufs dans les tirs forains
Comme je passe en crachant sur la légion d’honneur
Que je rêve d’agrandir jusqu’aux omoplates
Au fin d’y loger un rat
Affamé comme une mitrailleuse tirant sur les flics

BENJAMIN PÉRET (2)

Escribo su nombre y me quedo en suspenso, aterido por su muerte, soñando en el hombre vivo, con él aunado igual que ayer, acendrado a él y en mi acendrado, arrojándonos de cabeza hacia dónde íbamos.
Porque Benjamin Péret no erraba, no, por el mundo, ni sesteaba en él. Era atraído con velocidad de luz hacia aquello mismo que en sí llevaba, ávido de palparlo fuera de sí: primordial fuerza humana en querencia de rebose creador, de hermanación del acto y la idea, de la poesía y el vivir diario. La certidumbre de que esa energía humana ha de florar límpidamente, sin viso de ruindad, le conservó adolescente hasta morir, hombre siempre. Nunca supo si era revolucionario porque poeta o poeta porque revolucionario. Si lo hubiese sabido algo le habría faltado al uno y al otro, pues la unidad insecable de la psique es sola fuente incontaminada de su múltiple irisación. La especialidad fragmente y trasquila el espíritu, sin excepción ninguna. Ser de espléndido y único manantial, Benjamin Péret poseía inagotables matices, y sabía tan bien adonde iba que jamás derivo de rumbo ni husmeó las esquinas de la conveniencia personal, de los meaderos del espíritu –habría podido decir él.
Como poeta cuenta entre los primeros surrealistas, como revolucionario entre los primeros comunistas. Revolucionario, era lo contrario de un político; poeta, el enverso de un literato. Por eso mismo, jamás fue considerado un «valor» en los círculos reconocidos de unos y otros. Lo vieron, todo lo más, como un extravagante, tan rara es su recia y sencilla espontaneidad. Es imposible sorprender en su obra poética ningún melindre ni la más ligera afectación. Sus imágenes saltan como resortes de las líneas con bronca e inesperada belleza surgente de un sentir hondo y recatado. Como revolucionario, está exento de todos los defectos tan comunes de palabreo y engreimiento, y su agresividad es su propia e impaciente entrega. Ninguna habilidad en él. Su magnífica torpeza, a veces conmovedora, era condición de su talento singular, sin duda el más original entre todos los conocidos. Pero no estaba hecho para el éxito en el actual mundo, compradizo e histriónico, capitalista más allá de las demarcaciones ideológicas. Y hubo de sufrir todas las duras consecuencias materiales de su naturaleza irreductible.
Muerto a los sesenta años, Benjamin Péret no tuvo nunca asegurado el simple sustento. La búsqueda de un momio, preocupación importante, si no principal para la mayoría de los intelectuales, sean escritores, revolucionarios o artistas, y demasiado a menudo causa de esguinces utilitarios, para él era impensable. Su razón de existencia le inmunizaba contra la golosina de las subsistencias a que tantos otros se apegan como lapas.
Imposible hacer aquí y ahora la biografía de Benjamin Péret. ¿Quién será capaz de hacerla mañana? Me limito a algunos rasgos. Apenas insinuadas (sic) la degeneración de la revolución rusa y la Internacional comunista, Benjamin Péret se lanza a la oposición y figura entre los fundadores del trotskismo sucesivamente en Francia y en el Brasil, donde fue encarcelado. Cuando el stalinismo comenzaba a dar nombradía y carrera a numerosos intelectuales venidos a él de cualquier garito, Benjamin Péret lo denuncia como traidor y lo afronta como enemigo. Aragon, Éluard, Lefebvre (3), centenares de otros, adhirieron a una institución dispensadora de beneficios, no a una causa humana revolucionaria como Benjamin Péret. Sigue lendo

Publicado en Benjamin Péret, GSG, Referentes, Traducións, Xesús González Gómez | Etiquetado , , , | Comentarios desactivados en Dúas homenaxes máis a Benjamin Péret, por Xesús González Gómez

LER(SE)

… e ó vela tan embebida quixo berrarlle e calou: Monelle! Leme a min!
Marcel Schwob

Publicado en Fotografías | Comentarios desactivados en LER(SE)